Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucusu Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin doğum günüdür

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucusu Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin doğum günüdür

Sayğıyla anırıq

Məmməd Əmin Rəsulzadə (31 yanvar 1884, Bakı – 6 mart 1955, Ankara) — Azərbaycanın görkəmli dövlət və ictimai xadimi, dahi mütəfəkkiri, siyasətçi və publisisti, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (1918-1920) banilərindən və Azərbaycan siyasi mühacirətinin liderlərindən biri. Azərbaycan tarixinin ən görkəmli və böyük şəxsiyyətlərindən olub, Azərbaycan milli istiqlal hərəkatına başçılıq etmişdir. Onun “Bir kərə yüksələn bayraq, bir daha enməz!” ifadəsi XX əsrdə Azərbaycanda müstəqillik hərəkatının şüarı olmuşdur.

Əsərləri

1910 — “E’tidaliyyun” Partisinin Tenkiti, Tehran. (fars.)
1911 — Seadeti-Beşer, Ardebil. (fars.)
1912 — Acı bir həyat, Bakı.
1917 — Şekli-İdare Hakkında İki Bakış (Ahmetbey Salikov’la birlikte), Moskva.
1917 — Bizə hansı hökümət yararlıdır. Bakı.
1923 — Azərbaycan Cumhuriyeti Keyfiyet-i Teşekkülü ve İndiki Veziyyeti, İstanbul.
1925 — Esrimizin Siyavuşu, İstanbul.
1925 — İstiqlal Mefkuresi ve Gençlik.
1928 — Kafkasya Türkleri, İstanbul.
1927 — Azərbaycan Misak-ı Millisi.
1928 — Milliyetçilik ve Bolşevizm.
1930 — Kafkaz Problemi İle Elakedar Olarak Panturanizm, Paris. (rus.)
1933 — Azerbaycan Cumhuriyeti Hakkında, Berlin. (alm.)
1938 — Azerbaycan Problemi, Berlin. (alm.)
1939 — Azerbaycan’ın Hürriyyet Savaşı, Varşava. (pol.)
1949 — Azerbaycan’ın Kültür Gelenekleri, Ankara.
1950 — Çağdaş Azerbaycan Edebiyatı, Ankara.
1951 — Çağdaş Azerbaycan Tarihi, Ankara.
1951 — Azərbaycan şairi Nizami (Nizaminin 800 illik yubileyi (1141-1941) münasibətiylə), Ankara.
1991 — Azərbaycan Cümhuriyyəti Tarixi. Bakı.
1993 — İran Türkleri, İstanbul.

══════ஜ۩۞۩ஜ════════════ஜ۩۞۩ஜ══════

Mammad Amin Rasulzade (Azerbaijani: Məmməd Əmin Rəsulzadə, Turkish: Mehmet Emin Resulzade; born in January 31, 1884, Novkhana, near Baku— died March 6, 1955, Ankara) was an Azerbaijani statesman, scholar, public figure and one of the founding political leaders of Democratic Republic of Azerbaijan (1918–1920). His expression “Bir kərə yüksələn bayraq, bir daha enməz!” (“The flag once raised will never fall!”) has become the motto of the independence movement in Azerbaijan in the 20th century.

Major worksRasulzades works include:

The lights in a darkness. (play, 1908, not published)
The critic of the party of Etidaliyyun. Teheran, 1910 (in Persian)
The happiness of the mankind (Saadet-e basher). Ardebil, 1911 (in Persian)
An unhappy life (Aci bir hayat). Baku, 1912
Two views on the form of government (together with Akhmet Salikov). Moscow, 1917
Role of Musavat in the formation of Azerbaijan. Baku, 1920
Azerbaijan Republic: characteristics, formation and contemporary state. Istanbul, 1923
Sayavush of our century. Istanbul, 1925
Caucasian Turks. Istanbul, 1928
Panturanism in regard with the Caucasian problem. Paris, 1930 (in Russian), reprinted with an English introduction in 1985 in Oxford
About Azerbaijani Republic. Berlin, 1933 (in German)
Azerbaijan problem. Berlin, 1938 (in German)
Azerbaijan’s struggle for independence. Warsaw, 1939 (in Polish)
Azerbaijan’s cultural traditions. Ankara, 1949
Contemporary Azerbaijani literature. Ankara, 1950
Contemporary Azerbaijani history. Ankara, 1951
Great Azerbaijani poet Nizami. Ankara, 1951
National Awareness. Ankara, 1978

══════ஜ۩۞۩ஜ════════════ஜ۩۞۩ஜ══════

1884-1955 yılları arasında yaşayan Resulzade, Azerbaycan Türklerinin yetiştirdiği en büyük devlet ve hükûmet adamlarının başında gelir. Onun sağlığında iken anlatanlar “kalem, kelâm ve mefkûre üstadımız” sözleri ile ifade etmişlerdir. Resulzâde’nin, mütefekkir ve inkılâpçı, siyaset ve devlet adamı, muharrir, edip ve hatip cephelerinden çeşitli portreleri yapılabilir. Resulzâde ise bu cephelerin hemen hepsinde de büyük bir üstat durumundadır. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kurulmasında, işlemesinde ve gelişmesinde bizzat katıldığı liberal-demokratik bir mefkûreyi, mücâdeleci bir taktik ile birleştirmesini bilen Resulzâde, inkılâpçı bir hürriyet ordusunun yetişmesine, daha genç yaşlarda başlamıştı. Çarlık Rusya’sının genç Resulzâde’si, 1903 ve 1904 yıllarında, kendisinin kurduğu “Azerbaycanlı Genç İnkılâpçılar Komitesi”nin başında bulunmuştur. Çarlık Rusyasının istibdadına karşı direnen ilk makalelerini de bu dönemde 1903 yılında yayınlamıştır. Kısa bir süre sonra 1905’de patlak veren Rus-Japon savaşında Çarlığın yenilmesi Rusya’daki mutlakıyet ve koyu istibdadın temellerini de sarsmıştır. Bakû gibi Türk kültürünün merkezlerinden birisi olan Azerbaycan’da uyanış hareketine dayanamayan jandarma-polis devleti yarım yamalak bir meşrutî yönetime rıza göstermek zorunda kalmıştı. 1905’de temin olunan bu sınırlı hürriyet sayesinde Azerbaycan’ın bu en büyük aydınlar merkezi Bakü’de günlük, aylık ve haftalık gazete ve dergiler yayınlanmaya başlamıştır.Basında Ali Merdan Topçubaşı, Ahmed Ağaoğlu, Hüseyinzade Ali ve Azerbaycan basının kurucusu durumundaki Zerdablı Hasan Beyler’in başını çektikleri aydınlar topluluğu Batı Avrupa kültürünün verdiği büyük birikimle ülkelerinin istiklâline ve yükselmesine gönül vermiş büyük bir topluluk vardı. Bu yazarlar ve aydınlar kafilesine Resulzâde de katılmıştı. Azerbaycan millî çevrelerini dolduran garpçılık-Avrupacılık, şarkçılık-İslâmcılık ve Çağdaşlaşmak şeklinde yorumlayan ve formüle eden Ali Bey (Hüseyinzâde) daha sonraları Ziya Gökalp tarafından da benimsenerek işlenen bu temel prensipler, genç Resulzâde üzerinde kuvvetle etkili oluyordu. Çok geçmeden onu, 1906’da neşriyatına başlayan “Tekâmül”ün başında görürüz. İnkılâpçı milletsever gençliğin fikirlerine tercüman olan bu gazetenin program makalesinde, kendi deyimi ile “milletlerin, kavimlerin, toplulukların, sınıfların ve şahısların hukukta ve seçtikleri yolda hür ve eşit olmalarını ve her türlü saldırıdan korunmalarını” savunan genç ve inkılapçı düşünür Resulzâde, bu tezini hayatı boyunca işleyecek ve “insanlara hürriyet, milletlere istiklâl” şeklinde formüle ettiği millî bir mefkûre haline getirecektir.

About Çetin Bayramoğlu

Şairim , insanım.
Bu yazı MEŞHURLAR içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.