Karl Marx neden ‘işçilerin vatanı yoktur’ demişti?

— alıntı —

marx’ın “işçilerin vatanı yoktur” sözünü olur olmaz hatırlatanlar, iki ana gruba ayrılabilir.
ilk grupta, bu sözün nerede ve neden kullanıldığını bilmeyenler (ya da hatırlamayanlar) bulunur. onları da iki alt gruba ayırmak mümkün: aslında iyi niyetli olup, yeterli öğrenme çabasını göstermedikleri için bu sözü bağlamından kopuk bir şekilde kullananlar ve marx’ı okuyacak olsalar bile, onu bağlamından kopuk bir şekilde kullanmaya devam edecek olanlar…

ikinci ana grupta ise, marx’ın bu sözü nerede ve neden kullandığını aslında gayet iyi bilmelerine karşın, onu işlerine geldiği gibi kullanmayı tercih edenler bulunur. bunları alt gruplara ayırmak pek mümkün değil…

bu söz hatırlatılarak, marx’ın savunduğu iddia edilen şey, kabaca şöyle özetlenebilir: işçilerin vatanı bulunmadığına göre, işçi sınıfının yürüteceği (ya da işçi sınıfı için/adına yürütülecek) mücadelenin de vatanı olmaz/olmamalı. işçi sınıfının mücadelesi, başından sonuna, enternasyonal bir karakter taşımalı. aynı anlama gelmek üzere, işçi sınıfı devrimcileri, ulusal ölçeğe (ve bu ölçekte yürütülen siyasal iktidar mücadelesine) ancak “ikincil” bir önem verebilir.

yukarıdaki genel çerçeveyi bir kez benimsedikten sonra, artık ab’ci mi olursunuz, “dünya devrimi” olmadan elde edilen her tür kazanımı küçümseyecek bir ultra-enternasyonalist devrimci mi, yoksa yerel kültürlerin/farklılıkların korunması mücadelesinin militanı mı, orası size kalmış…

marx’a dönelim… ünlü söz, komünist parti manifestosu’nda geçiyor. ama öyle “durduk yere” değil. başlı başına bir paragraf ya da bölüm başlığı olarak hiç değil!

öncesindeki paragraf şu: “komünistler ayrıca, vatan ve milliyeti kaldırmayı istemekle suçlandı.”

marx, bu suçlamaya cevap olarak yazdığı paragrafının ilk cümlesinde, “işçilerin vatanı yoktur” diyor. ama sonra, şöyle devam ediyor:

“sahip olmadıkları bir şeyi onlardan almak mümkün değildir. proletarya öncelikle siyasal egemenliği ele geçirmek, kendisini ulusal sınıf konumuna yükseltmek, bizzat kendisini ulus olarak kurmak zorunda olduğu sürece, hiçbir şekilde burjuva anlamıyla olmamakla birlikte, henüz kendisi de ulusaldır.”

işte bu kadar açık! proletarya, “öncelikle” ne yapacakmış? siyasal egemenliği ele geçirecek, ve bu yolla kendisini “ulusal sınıf” konumuna yükseltecek, “bizzat kendisini ulus olarak kuracak”mış. daha doğrusu, başlangıçta, bunları yapması zorunluymuş!

tabii ki, marx’a göre… marx’ın görüşleri beğenilmeyebilir… marksizm karşıtı da olunabilir… ama marx’ın söylediklerinin tam tersinin “marksizm” diye sunulması, en hafif deyimle, ayıptır…

marx’ın derdi basit: işçi sınıfının ulusal ölçekteki birliğini sağlamak bile fazlasıyla zorken, uluslararası ölçekli bir birliğin kurulabileceği hayaline kapılmıyor. aklı başında bir insan olarak, aslen vatanı bulunmayan işçi sınıfının, uluslararası ölçekte birleşebilmek için, öncelikle, ulusal ölçekte mücadele yürütmesinin zorunlu olduğunu görüyor.

bu paragrafta bir “dil sürçmesi” olabilir mi? neden olmasın? belki de marx, aslında bambaşka şeyler düşünüyordu…

o zaman, okumaya devam edelim:

“yukarıda, işçi devriminin ilk adımının proletaryayı egemen sınıf konumuna yükseltmek, demokrasiyi mücadele ederek kazanmak olduğunu görmüştük.
proletarya, siyasal egemenliğini, tüm sermayeyi burjuvaziden derece derece koparıp almak, tüm üretim aletlerini devletin, yani egemen sınıf olarak örgütlenmiş proletaryanın elinde merkezileştirmek ve üretici güçler kitlesini olabildiğince hızlı bir şekilde çoğaltmak için kullanacaktır.

eğer proletarya burjuvaziye karşı mücadelesinde kendisini mecburen bir sınıf olarak birleştirirse, bir devrim yoluyla kendisini egemen sınıf haline getirirse ve egemen sınıf olarak eski üretim ilişkilerini zorla ortadan kaldırırsa, bu üretim ilişkileriyle birlikte sınıf karşıtlıklarının varoluş koşullarını, genel olarak sınıfları ve böylelikle bir sınıf olarak kendi egemenliğini de ortadan kaldırır.”

bu da fransa’da sınıf mücadeleleri’nden:

“sanayi proletaryası, ancak sanayi burjuvazisinin egemenliği altında, devrimini ulusal bir devrim düzeyine yükseltebilecek olan geniş bir ulusal varlık kazanır ve her biri kendi devrimci kurtuluşunun araçları haline gelen modern üretim araçlarını yaratır.”

kısacası, proletarya, öncelikle, kendi ülkesinde devrim yapmak, kendisini “ulusu temsil eden sınıf”, hatta “ulusun kendisi” haline getirmek zorunda. tüm bunların milliyetçilikle bir ilgisinin bulunmadığı açık. evet, tam bu noktada, marx’ın da yaptığı gibi, hatırlatmak gerekiyor: “işçilerin vatanı yoktur.” ama, gerçek çıkarları tüm sınırların kaldırılacağı bir dünyanın yaratılmasında olan işçiler, bu hedefe ulaşabilmek için, öncelikle, ulusal ölçekte iktidara gelmek zorunda.

bir yerden sonra, insan kuşkuya düşüyor, acaba bu kadar basit şeyleri yazmak okura hakaret sayılmaz mı, diye…

ama “işçilerin vatanı yoktur” sözü olur olmaz o kadar çok kullanılıyor ki, internet kayıtlarına (bir kez daha) geçirmekte yarar var herhalde…

son olarak, marx’ın görüşlerinin zaman içinde değişmediğini de vurgulayalım. 1871’deki paris komünü deneyimiyle ilgili çalışması olan fransa’da iç savaş’ta şunu vurguluyor:

“ulusun birliği bozulmayacak, tam tersine komün anayasası aracılığıyla örgütlenecekti; kendisini ulusun birliğinin ete kemiğe bürünmüş biçimi gibi gösteren, ama aslında yalnızca, üzerindeki asalak bir ur olduğu ulustan bağımsız ve onun üzerinde olmak isteyen devlet iktidarının yok edilmesiyle, ulusun birliği bir gerçekliğe dönüşecekti.” [4]

bir şey eklemeye gerek var mı?

— alıntı —

Not: bu yazı Erkin Özalp tarafından yazılmış olup kendisi komünist manifesto’yu ilk kez almanca aslından çeviren kişidir.

About Çetin Bayramoğlu

Şairim , insanım.
Bu yazı POLİTİKA içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.