Xarı bülbül çiçəyi

Ofris (lat. ophrys) – səhləbkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Ofris cinsinin 50-dən çox növü var və bunların bir çoxu Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində və ümumiyyətlə Qafqaz və Zaqafqaziya ərazisində mövcuddur. Digərləri isə Türkiyə, Yunanıstan, Krım və başqa yerlərdə bitir. Xarıbülbül adlandırdığımız bitki latınca ophrys caucasica və ya ophrys mammosa adlanır, lakin mən təxmin edirəm ki, ofris cinsinə aid olan və Azərbaycanda bitən bütün növlərə el arasında Xarıbülbül deyilir.
Ophrys – yunan mənşəli sözdür, mənası “qaş” deməkdir. Alimlər bu adı bitkiyə verməklə məcazi mənada bu gülün digərlərinə üstdən aşağı “baxmağını” eyham ediblər. Səhləb fəsiləsinin bir çox nümayəndələri kimi ofrislər də kök toxumasında müştərək surətdə yaşayan və bitkiyə lüzum olan simbiotik göbələklərdən asılıdır. Məhz bu səbəbdən bu bitkiləri başqa yerdə əkmək olmur – onlar məhv olur. Ofrislərin tozlanması zarqanadlı cücülərin (eşşəkarısı və başqaları) köməyi ilə baş verir və onların çiçəkləri həmən cücülərin formasını və görünüşünü təkrarlayaraq, onları özünə cəlb edir. Ofrislərin çiçəkləri şirə ixrac eləmir, ətri isə demək olar ki yoxdur. Lakin, bəzi növlərinin çiçəkləri müəyyən növ cücülərin dişi fərdlərinə xas olan və erkək fərdlərini cəlb edən feromonun iyinə oxşar ətir qoxuya bilər. Təbii ki, cücüləri ofrislərin xüsusi görünüşü ilə bərabər bu qoxu da cəlb edir. Bu görünüşə və bəzən də qoxuya, maraq göstərən həşərat, bir güldən digərinə uçur və beləliklə, tozlanma prosesi baş verir. Göbələklərdən və müəyyən növ cücülərdən asılı olması ofrisləri ətraf mühitin dəyişilməsinə çox həssas edir. Buna görə də bu bitkilər nadir bitkilər hesab olunurlar. Onlar dövlət tərəfindən qorunurlar. Xarıbülbül (Ophrys caucasica) və ofrislərin bir çox başqa növləri isə hətta Qırmızı kitabda qeydə alınıblar..

The genus Ophrys is a large group of orchids from the alliance Orchis in the subtribe Orchidinae. These plants are remarkable in that they successfully reproduce through pseudocopulation, that is, their flowers mimic female insects to such a degree that amorous males are fooled into mating with the flowers, thereby pollinating them. There are many natural hybrids. The type species is Ophrys insectifera L.1753
They are referred to as the “Bee orchids” due to the flowers of some species resemblance to the furry bodies of bees and other insects. Their scientific name Ophrys is the Greek word for “eyebrow”, referring to the furry edges of the lips of several species.[1]
Ophrys was first mentioned in the book “Natural History” by Pliny the Elder (23-79 AD)

They are terrestrial or ground orchids from central to South Europe, North Africa, Asia Minor, up to the Caucasus Mountains, but mostly in the Mediterranean region. They have been said to be the most important group of European terrestrial orchids.[2]
During summer, all Ophrys orchids are dormant as an underground bulbous tuber, which serves as a food reserve. In late summer/autumn they develop a rosette of leaves. Also a new tuber starts to grow and matures until the following spring; the old tuber slowly dies. The next spring the flowering stem starts to grow. During flowering the leaves have already started to wither.[1]
Most Ophrys orchids are dependent on symbiotic fungi. Transplanting specimens, especially wild specimens, is difficult, sometimes impossible, due to this symbiosis unless a large amount of surrounding earth is also taken with the plant. All orchids are protected under CITES II and should not be removed or disturbed in habitat.
The shiny, basal leaves have a green or bluish color. Two to twelve flowers grow on an erect stem with basal leaves.[2] These species are successfully cultivated by specialist growers of terrestrial orchids and are reported to be difficult to grow, being sensitive to rotting and damping off diseases if not properly subjected to a cool and dry aestivation period over the summer months with no water.

About Çetin Bayramoğlu

Şairim , insanım.
Bu yazı DOĞA içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.