Türkiyədə Azərbaycan sənətkarlığı nümunələri

çini1

Türkiyədə Azərbaycan sənətkarlığı nümunələri.

Türkiyə şəhərləri içərisində Azərbaycanın dekorativ-tətbiqi və təsviri sənət nümunələri ən çox İstambulda cəmlənmişdir. Türkiyə şəhərləri içərisində Azərbaycanın dekorativ-tətbiqi və təsviri sənət nümunələri ən çox İstambulda cəmlənmişdir.

İstambulda Azərbaycan sənətkarlığının ən qədim və gözəl nümunələri əsasən üç böyük muzeydə cəmlənmişdir. Bunlar Topqapı sarayı muzeyi, Türk və İslam əsərləri muzeyi və Xalqı muzeyidir.

İstambul muzeylərində saxlanılan sənətkarlıq nümunələrimiz içərisində say etibarilə ən görkəmli yeri müxtəlif metallardan (qızıl, gümüş, polad, miss və s.) düzəldilmiş ev əşyaları, zərgərlik nümunələri və silahlar təşkil edir.

Metaldan düzəldilmiş sənətkarlıq nümunələrimiz içərisində İstambulun Topqapı sarayı muzeyində saxlanılan qızıl kəmər xüsusilə diqqəti cəlb edir.

Topqapı sarayı muzeyində saxlanılan 1528-ci il tarixli polad başlıq da orta əsr Azərbaycan zərgərliyi haqda təsəvvür verən qiymətli abidələrdən sayılır.

İstambulun muzeylərində saxlanılan metal sənəti nümunələrimiz sırasına vaxtı ilə Təbriz və Ərdəbildə düzəldilmiş bürünc ələmləri də daxil etmək olar. Bürünc ələmlər keçmişlərdə məscid, mədrəsə kimi tikinti və minarələrin təpəliklərinə sancılaraq dini bir mahiyyət kəsb edirdi. Ələmlərin gövdə hissəsi tikintilərin təpəsindəki qutaracağa taxıldığı üçün içərisi boş, üzəri isə bəzəksiz olurdu.

Ələmlərin ən gözəl hissəsini onların yuxarı qurtaracağı təşkil edir. Elə bil mahir zərgər əlindən çıxmış ələmlərin bu hissəsində həm dini xarakter daşıyan yazılar, həm də rəmzi mahiyyətli təsvirlər verilirdi. Hazırda Türkiyəmuzeylərində saxlanılan ələmlərimiz əsasən iki biçimdədir: buynuz və armudvarı şəkildə. Onların bəzilərinin üzərində bədii bir səpgidə işlənmiş Allah, Məhəmməd, Əli sözlərinə, başqalarında isə rəmzi mahiyyətli təsvirlərə rast gəlirik.

Türkiyə muzeylərində Azərbaycan toxuculuq sənətinin də bir çox nadir nümunələri saxlanmaqdadır. Bunlardan vaxtı ilə Şamaxıda, Gəncədə, Şəkidə, Şuşa və Təbrizdə istehsal olunmuş parçaları, bədii tikmələri və xalçaları xüsusi qeyd etmək lazımdır.

Hazırda Türkiyə muzeylərində parça və tikmə sənətimizi təmsil edən bir neçə yüksək səviyyəli əsərlərimiz vardır ki, bunlar da əsas etibarı ilə İstambulun Topqapı sarayı muzeyində cəmlənmişdir. Bu görkəmli muzeydə saxlanılan parça və tikmə sənətimiz içərisində ikisi xüsusilə diqqəti cəlb edir. Onlardan biri XVI əsrə aid sujetli parça tikəsidir, o birisi isə gülbətin tikməli xələtdir.

Dünya miqyasında geniş şöhrət tapmış Azərbaycan xalçaları da Türkiyə muzeylərinin gözəl incilərindən sayılır.

Azərbaycan xalçaları Türkiyədə dörd böyük muzeydə cəmlənmişdir. Bunlar İstambulda Türk və İslam əsərləri muzeyində, Topqapı sarayı muzeyində və Xalça muzeyində, Koniya şəhərindəki Mövlanə muzeyindədir.

Türkiyədə saxlanılan ən qədim Azərbaycan xalçası XIII əsrə aiddir. Uzunu 254, eni 170 sm, ölçüdə olan bu nadir toxuculuq sənəti əsəri türk sənətşünaslarının verdiyi məlumatlara görə əvvəllər Beyşəhərdə Əşrəf oğlu camesinin nəzir verilmiş xalçalarından olmuşdur. 1932-ci ildə isə Koniya şəhərindəki Mövlanə muzeyinə gətirilmişdir.

Türkiyədə saxlanılan orijinal sənətnümunələrimiz sırasına İzmirdə arxeoloji muzeydə nümayiş nümayiş etdirilən mürəkkəb boyalı vazı da aid edə bilərik.

Azerbaijan works of art in Turkey.

Azerbaijan art patterns as decorative-applied and picturing art examples are generally focused in Istanbul.

The most beautiful and ancient patterns of Azerbaijan art are mainly kept in three large museums in Istanbul. Those are Topgapi palace museum, Turkish and Islam works museum, Carpet museum.

Utensils, jewelry and arms of different metals (gold, silver, steel, copper etc.) exceeded among art patterns, kept in Istanbul museums.

Golden belt, kept in Topgapi palace museum, particularly draws attention among metallic art examples.

Steel hood of 1528, kept in Topgapi, is considered valuable work, giving notion of medieval Azerbaijan jewelry.

Bronze alams (gonfalon), once made in Ardabil and Tabriz, might be included into metal art patterns, kept In Istanbul museums. Bronze alams used to be stuck into roofs of mosques and madrasas (religious school), tops of minarets and had religious essence. Trunks of alams were without adorn as they were stuck into special projections.

The most beautiful part of alams is its top. Religious scripts and symbolical portrayals were given in this part. Alams, kept in Turkish museums at present time, are of two forms: horn and pear-shaped.

You can see figuratively worked out words as Allah, Muhammad, Ali on some of them, and symbolical portrayals on the others.

Some rare patterns of Azerbaijan weaving art are kept in Turkish museums. There are material, fine needleworks and carpets, once made in Shamakhi, Ganja, Sheki, Shusha and Tebriz.

A number of qualitative patterns represent material and fine needlework art of Azerbaijan in Turkish museums at present. Most of them are mainly collected in Topgapi museum, Istanbul. Two examples draw particular attention. One of them is piece of material with plots belonging to XVI century and another is embroidery gown.

Azerbaijan carpets, found world fame are turned to be fine exhibits of Turkish museums.

Azerbaijan carpets are collected in four large museums of Turkey. These are the Turkish and Islam works museum, Topgapi palace museum and Carpet museums in Instanbul, Moylana museum in Koniya.

The most ancient carpet, kept in Turkey, belongs to XVIII century. According to Turkish art critics, this rare pattern of art of weaving, 254 cm length and 170 cm width, was given to Ashraf oglu mosque in Beyshahar as alms. It was brought to Movlana museum in 1932.

We may refer script of difficult painting, exhibiting in the Archeological museum in Izmir, to our original art patterns.

About Çetin Bayramoğlu

Şairim , insanım.
Bu yazı SANAT içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.