Xocalı soyqırımı – Hocalı soykırımı – Khojaly genocide – Massacre de Khodjaly

hocalı katliamı1

İnsanlık tarihinin en kara gecelerinden biri o gece Hocalı’da yaşandı. Yukarı Karabağ bölgesinin en önemli tepelerinden birinde kurulması ve Karabağ’ın tek havaalanının bu köyde olması Hocalı köyünü stratejik olarak Ermenistan Silahlı Kuvvetleri için askeri bir hedef niteliğine getirmekteydi.
26 şubat 1992 gecesi yaşanan ve kanlı bir bilanço ile sonuçlanan olaylar insanlık tarihine kara bir leke olarak geçmiştir.

O gece 613 kişiyi en ağır işkencelere tabi tutmuş, 83 çocuk,106 kadın,70 yaşlı ve 8 ailenin tamamı yok etmiştir. Bu katliamdan toplam 487 kişi ağır yaralı olarak kurtulmuş, 1275 kişi rehin alınmış, 150 kişi kaybolmuştur.

Azerbaycan’ın Yukarı Karabağ Bölgesindeki Hocalı köyünde 26 Şubat 1992 yılında yaşanan katliam uluslararası camianın suç olarak kabul ettiği soykırım ve insanlığa karşı suçlar kapsamındaki tanımlamalarla birebir örtüşmektedir.

Hocalı soykırımına katılmış Ermenilerin ve onların yardımcıları yaptıkları insan haklarına ve uluslar arası hukuki antlaşmalara – Cenevre Sözleşmesi, İnsan Hakları Beyannamesi, Vatandaş ve Siyasi Haklar Konusunda Uluslararası Sözleşme, Ateşkes Zamanında ve Askeri Çatışmalar Zamanı Kadın ve Çocukların Korunması Beyannamesi’ne – karşı olarak işlenmiş bir soykırımdır.

Ayrıca, Hocalı soykırımı 9 Aralık 1948’de BM tarafından kabul edilen ve 12 Ocak 1951 tarihinde yürürlüğe giren Birleşmiş Milletlerin ‘Soykırım Suçunun Önlenmesine ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşmesi’ 2. maddesinde yer alan “milli, etnik, ırkı veya dini bir grubu kısmen veya tamamen imha etme” biçiminde tanımlanan jenosit/soykırım kavramı ile tamamen örtüşmektedir. Ermenilerin Hocalı’da yaptıkları katliam BM Soykırım Anlaşması’nda, soykırım gerçekleşmiş sayılacağı koşullarını sayan 2. maddesinde yer alan beş bendin ilk ikisi ile uyum göstermektedir. İlgili maddede soykırımın gerçekleşmesi için bu bentlerde düzenlenen eylemlerden birinin yeterli olduğu belirtilmektedir. Ermenilerin Hocalı’da yaptıkları toplu katliam BM Soykırım Anlaşması’nda soykırımı düzenleyen 2. maddenin a bendinde yer alan “bir grubun üyelerinin katledilmesi” ve b bendinde yer alan “grup üyelerinin bedeni ve akli açıdan ciddi biçimde zarar verilmesi” koşulları ile birebir uyuşmaktadır.

Ayrıca Hocalı Katliamı, uluslararası hukukta saygın bir yere sahip Nürnberg Mahkemesi Kuruluş Senedi’nde ve Mahkeme Kararında Tanınan (kabul edilen) Uluslararası Hukuk İlkeleri” metninin 6. ilkesinin iki bendinin de c. fırkasında tanımlanmış insanlığa karşı işlenen suçlar (crimes against humanity) kapsamında da ele alınmalıdır.

Hocalı’da savaş suçları açsından, diğer suç kategorileri ve uluslararası temel belgeler açısından da suç işlenmiştir.

Hocalı Soykırımını Unutmadık , Unutmayacagız !

Hocalı’da Şehid olan kardeşlerimize ALLAH’tan rahmet diliyoruz.. !

Mekanları Cennet olsun…

Khojaly was Azerbaijan settlement situated within the administrative borders of the Nagorno Karabakh region of the country, on the road Agdam — Shusha, Khankendi (Stepanakert) — Askeran near the only airport of the region. Its population constituted over 7 thousand people. Because of its communication advantage of harboring the civil airport just before the start of Nagorno-Karabakh conflict it had become shelter for refugee Meskhetian Turks fled the bloody inter-ethnic clashes in central Asia as well as Azerbaijani refugees deported from Armenia.

Late into the night of February 25, 1992 the city has become under the intensive fire from the town of Khankendi and Askeran already occupied by Armenian forces. At night from February 25 to 26 the Armenian armed forces supported by the ex-Soviet 366th regiment completed the surrounding of the town already isolated due to ethnic cleansing of Azerbaijani population of its neighboring regions. The joint forces have occupied the town which has been brought in rubbishes by heavy artillery shelling. After all 150 people defending the town were killed by overwhelmed fire and by superior forces of advancing army regiments the remaining handful of the town’s defendants provided a humanitarian corridor for several hundreds of the town’s residents to escape their homes.

Under the heavy conditions the towns’ population moved into the darkness of night to be met at the middle of the route by ambush of Armenian forces and militia. Several thousands of fleeing civilians were ambushed at several points and being shelled by bullet rain tried to find refuge in the near-by forests and mountains terrain. However advances punitive teams of so called NK defense army after eliminating handful of policemen accompanying the refugees column reached out unprotected civilians to slaughter some, finish off others, having some bodies mutilated and scalped as the notorious karabakh war trophies.

In a few hours of night from 25 to 26 February 613 civilians were killed including 106 women, 83 children. 56 people were killed with outrageous brutality, 8 families were totally exterminated, 25 children lost both parents while 130 children lost at least one parent in a massacre which has become the most brutal punishment of civilians during the whole 3 years of the conflict’s military phase.


hocalı katliamı2
Xocalı soyqırımı Azərbaycan tarixinə ən dəhşətli və faciəli səhifələrdən biri kimi daxil olmuşdur. Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyev Xocalı soyqırmının on illiyiyi münasibətilə Azərbaycan xalqına müraciətinə qeyd etmişdir: “Bu amansız və qəddar soyqırım aktı insanlıq tarixinə ən qorxulu kütləvi terror aktlarından biri kimi daxil oldu”.

Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan xalqı 200 il ərzində erməni millətçi-şovinistlərinin davamlı olaraq etnik təmizləmə, soyqırım siyasətinə məruz qalmışdır. Azərbaycan xalqı tarixi torpaqlarından qovulmuş, qaçqına, məcburi köçkünə çevrilmiş və bütün bunlar ermənilər tərəfindən kütləvi qırğınlarla müşayət olunmuşdur. Azərbaycanlıların öz tarixi-etnik torpaqlarından qovulması sovet dövründə də davam etmişdir.1948-1953-cü illərdə Ermənistandan 150 min azərbaycanlı deportasiya olunmuş Azərbaycanın Kür-Araz düzənliyində yerləşdirilmişdir. 1988-ci ildə isə öz tarixi torpaqlarında yaşayan 250 min azərbaycanlı bu ərazidən qovulmuş, bununla da Ermənistan monoetnik dövlətə çevrilmişdir. 1988-ci ildən Dağlıq Qarabağ ətrafında başlayan hadisələr erməni ideloloqlarının “dənizdən dənizə Ermənistan” adlı sərsəm bir ideyasını reallaşdırmaq cəhdi kəndlərin, şəhərlərin dağılması, on minlərə günahsız insanın ölümü, yüz minlərlə azərbaycanlının öz tarixi torpaqlarından didərgin düşməsi ilə nəticələndi.

Bütün beynəlxalq hüquq normalarına zidd olaraq Ermənistan dövləti Dağlıq Qarabağı özünə birləşdirmək istəyir, bu yolda bütün cinəyət və vəhşiliyə hazır olduqlarını nümayiş etdirirlər. XX əsrin faciəsi olan Xocalı soyqırımı bu aqressiv və cinayətkar erməni siyasətinin nəticəsidir. XX əsrin sonunda baş vermiş bu faciə təkcə Azərbaycan xalqına deyil, bütün insanlığa, bəşəriyyətə qarşı yönəlmiş ən ağır cinayətlərdən biridir. Xocalı soyqırımı əsrin Xatın, Xirosima, Naqasaki və Sonqmi kimi dəhşətli faciələri ilə bir sırada dayanır.

Ermənilərin Xocalı şəhərini hədəfə almaqda məqsədi nə idi? Bu bir tərəfdən Qarabağın dağlıq hissəsində azərbaycanlılardan ibarət olan, strateji əhəmiyyətli maneəni aradan qaldırmaq idisə, digər tərəfdən ümumiyyətlə Xocalını yer üzündən birdəfəlik silmək məqsədi idi. Çünki Xocalı elə bir yaşayış məskəni idi ki, o, Azərbaycan tarixinin qədim dövrlərindən müasir dövrə qədər tarix və mədəniyyət ənənələrini özündə əks etdirirdi. Bu xüsusi mədəniyyət tarixə Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti kimi düşmüşdür. Xocalının kromlexləri, dolmenləri, siklopları, kurqanları və digər abidələri, həmçinin müxtəlif növ məişət əşyaları insan cəmiyyətinin inkişaf dinamikasını özündə əks etdirən maddi mədəniyyət nümunələridir. Erməni işğalından sonra bütün bu maddi mədəniyyət abidələrinin məhv ediliməsi və dünyanın ən qədim məzarlıqlarından sayılan Xocalı qəbiristanlığının texnika vasitəsiylə darmadağın edilməsi erməni vandalizminin bariz nümunəsi olmaqla yanaşı dünya mədəniyyətinə qarşı zorakılıq aktıdır.

1992-ci il fevralın 26-da Ermənistan hərbi birləşmələri 7 min əhalisi olan Xocalı şəhərində genosid aktı həyata keçirdi. Ermənistan hərbi birləşmələrinin şəhərə hücumu zamanı burada yalnız 3 minə yaxın insan qalmışdı. Çünki, mühasirədə qaldığı 4 aydan artıq zaman ərzində blokadada olduğu üçün əhalinin xeyli hissəsi şəhərdən çıxmaq məcburiyyətində qalmışdı. Xocalı soyqırımı zamanı 613 nəfər ödürüldü, 1000 nəfər müxtəlif yaşlı dinc sakin aldığı güllə yarasından əlil oldu. 106 nəfər qadın, 63 azyaşlı uşaq, 70 qoca öldürüldü. 8 ailə tamamilə məhv edildi, 25 uşaq hər iki valideynini, 130 nəfər valideyinlərindən birini itirdi. Faciə baş verən gecə 1275 nəfər dinc sakin girov götürüldü, onların 150-sinin taleyi indi də məlum deyil.

Bütün bunlar erməni hərbçiləri tərəfindən xüsusi amansızlıqla və ağlasığmaz vəhşiliklə həyata keçirilmişdir. Hücumda həmçinin mayor Oqanyan Seyran Muşeqoviçin (Seyran Oqanyan hazırda Dağlıq Qarabağda ermənilərin qeyri-qanuni rejiminin “müdafiə naziri”dir) komandanlığı altında 366-cı alayın 2-ci batalyonu, Yevgeni Nabokixinin komandası altında 3-cü batalyonun, 1 saylı batalyonun qərargah rəisi Çitçyan Valeriy İsayeviç və alayda xidmət edən 50-dən artıq erməni zabit və praporşik iştirak etmişdir. (“Xocalının işğalına dair istintaq materiallarından”).

Şəhər əhalisinin bir hissəsi zorakılıqdan qaçıb qurtarmaq istəyərkən əvvəlcədən düzəldilmiş pusqularda qətlə yetirilmişdir. Rusiyanın “Memorial” hüquq-müdafiə mərkəzinin məlumatına əsasən, dörd gün ərzində Ağdama Xocalıda qətlə yetirilmiş 200 azərbaycanlının meyiti gətirilmiş, onlarla meyitin təhqirə məruz qalması faktı aşkar edilmişdir. Ağdamda 181 meyit (130 kişi və 51 qadın, o cümlədən 13 uşaq) məhkəmə-tibbi ekspertizasından keçirilmişdir. Ekspertiza zamanı müəyyən edilmişdir ki, 151 nəfərin ölümünə güllə yaraları, 20 nəfərin ölümünə qəlpə yaraları səbəb olmuş,10 nəfər küt alətlə vurularaq öldürülmüşdür. Hüquq-müdafiə mərkəzi diri adamın baş dərisinin soyulması faktını da qeydə almışdır.

Xocalı soyqırımının epizodları insanı dəhşətə gətirir. Xocalı sakini Əntiqə erməni hərbçilərinin tələb etdiyi “bu yerlər böyük Ermənistanın bir hissəsidir” sözlərini dilinə gətirmədiyinə görə ermənilər tərəfindən diri-diri yandırıldı. Digər Xocalı sakini Səriyyə Talıbova danışırdı ki, “4 mesxeti türkü və 3 azərbaycanlının erməni qəbirinin üzərində başını kəsdilər. Sonra daha 2 azərbaycanlının gözlərini çıxartdılar”.

Ermənilər sağ qalmış insanlar üzərində tamamilə təhqiredici hərəkətlər həyata keçirmişdilər. Onlarıın başının dərisini soymuş, başlarını və bədəninin digər orqanlarını kəsmiş, uşaqların gözlərini çıxarmış, hamilə qadınların qarnını yarmışdılar. Hücum zamanı Xocalıda istifadəsi qadağan olunmuş 5,45 kalibrli patronlardan və kimyəvi silahlardan istifadə edilmişdir. Bütün bunlar Ermənistanın Cenevrə konvesiyasının protokollarını pozaraq, müharibə qaydalarına zidd olaraq dinc sakinlərə qarşı həyata keçirilən soyqırım olduğunu təsdiqləyir.

Xocalı soyqırımının xüsusi amansızlıqla törədilməsi rus, gürcü, ingilis, fransız, alman, amerikalı və digər ölkələrin vətəndaşı olan jurnalist və publisistləri dəhşətə gətirmişdir.

Xocalı qaçqınlarının BMT, Avropa İttifaqı və Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatına müraciətində deyilir: Artıq 10 ildən artıqdır ki, biz, qaçqın vəziyyətinə düşmüş xocalılar, ürək ağrısı və eyni zamanda böyük ümidlə bütün dünyanın sülhsevər xalqlarına, beynəlxalq təşkilatlara müraciət edirik. Sizdən xahiş edirik, erməni hərbi təcavüzü nəticəsində bizim başımıza gələn bəlaya laqeyd qalmayasınız. Biz inanırıq ki, dünyanın BMT, Aİ və ATƏT kimi kifayət qədər nüfuzlu beynəlxalq təşkilatları, sülhsevər ölkələri Ermənistan kimi dövlətin belə təcavüzkarlığına və özbaşınalığına qarşı tədbir görəcəklər.

Dünyada qəbul olunmuş beynəlxalq konvensiyalar, ümumbəşəri qanunlar Xocalı faciəsi kimi soyqırımları pisləyir, yolverilməz olduğunu bildirirlər. Azərbaycan xalqı 1948-ci il 9 dekabr “Soyqırım cinayətinin xəbərdarlıq edilməsi və cəzalandırılması” konvensiyasını rəhbər tutaraq, Ermənistan Respublikasına qarşı BMT-nin Beynəlxalq məhkəməsində iddia qaldırmaq üçün bütün hüquqi əsaslara malikdir. Dünya bilməlidir ki, bu cinayət, təkcə Azərbaycan xalqına qarşı deyil, həm də bütün sivilizasiyalı dünyaya, bəşəriyyətə qarşı yönəldilmişdir. Bu gün Ermənistanda mühüm dövlət postları tutanlar, Seyran Ohanyan, Serj Sarkisyan eləcə də Robert Köçəryan və digərləri baş vermiş soyqırımın günahkarları kimi beynəlxalq məhkəmə qarşısında cavab verməlidir.

Cinayət cəzasız qalmamalıdır. Ermənistanın hərbi-siyasi təcavüzü dünya ictimaiyyəti tərəfindən ittiham edilməlidir. Beynəlxalq təşkilatlar, dünya dövlətlərinin parlamentləri Ermənistan Respublikasının Azərbaycan torpaqlarında törətdiyi hərbi cinayətə – Xocalı soyqırımına, əsl soyqırım hadisəsi kimi beynəlxalq siyasi-hüquqi qiymət verməlidirlər.

Massacre de Khodjaly

Le massacre de Khodjaly a eu lieu dans la ville de Khodjaly (aujourd’hui Ivanian) entre le 23 et le 26 février 1992 pendant la guerre du Haut-Karabagh.

Human Rights Watch a déclaré que :
« Une grande partie de la population, accompagnée d’une bonne douzaine de combattants pour le repli, ont fui la ville à l’arrivée des troupes arméniennes. Lorsqu’ils se sont rapprochés de la frontière de l’Azerbaïdjan, ils ont dû passer devant un poste de contrôle arménien où ils ont tous été tués avec cruauté… Les soldats arméniens ont assassiné des civils sans arme et des soldats hors de combat sans défense et ils ont même parfois brûlé des maisons. »
Selon la porte-parole du Comité international de la Croix-Rouge à Bakou Hilana Huseynova, 4 655 personnes disparues ont été répertoriées à ce jour : « De ces disparus, 3 000 sont azéris et 1 500 sont arméniens ».

Bloc-feuillet postal azerbaïdjanais, 2007.
Selon les autorités azerbaïdjanaises, le massacre a été commis par les forces armées arméniennes, lesquelles auraient été aidées par le régiment no 366 de l’armée russe. Le nombre officiel de victimes fourni par les autorités azerbaïdjanaises s’élève à 613 personnes civiles, dont 106 femmes et 83 enfants.
Du côté arménien, on rapporte que le massacre fut une conséquence des opérations militaires de guerre, en partie dû au fait que les forces azerbaïdjanaises empêchèrent l’évacuation des habitants de la ville ou se mêlèrent aux réfugiés. Les Arméniens déclarent également que la plupart de ceux qui purent s’enfuir grâce au couloir humanitaire furent tués par les Azerbaïdjanais lorsqu’ils passèrent par Agdam, et cela a priori pour des raisons politiques. Des sources azerbaïdjanaises sont citées en appui (ainsi que des accusations de falsification photographiques), comme cette déclaration d’Ayaz Mutalibov, président azerbaïdjanais au moment de cet événement, au journal russe Novoie Vremia (6 mars 2001) : « Il est clair que l’exécution de civils à Khodjaly fut organisée afin de légitimer un renversement en Azerbaïdjan »
Cette version est également confirmée par différents journalistes azerbaïdjanais. Ainsi, Eynulla Fatullayev, fondateur de Realny Azerbaïdjan et de Gundalik Azerbaïdjan, a publié un article dans lequel il affirmait que les forces armées azerbaïdjanaises partageaient avec l’armée arménienne la responsabilité de la mort des centaines de victimes civiles tuées lors de l’attaque de Khodjaly. Cet article a valu la condamnation du journaliste Eynulla Fatullayev à deux ans et demi de prison pour diffamation et insultes envers les Azerbaïdjanais.
Le directeur exécutif de Human Rights Watch a également déclaré : « De nombreux habitants de Khodjaly ont été alertés de l’imminence d’une opération militaire, les forces arméniennes ayant fait parvenir un ultimatum à Alif Gajiyev, alors chef de la milice de Khodjaly, qui avertit à leur tour les civils […] les membres de la milice en retraite ont fui Khodjaly en se mêlant à de grands groupes de civils […] ayant gardé armes et uniformes, les miliciens azerbaïdjanais peuvent être considérés comme des combattants, et ont ainsi mis en danger les civils. Nous considérons toutefois les forces arméniennes du Karabakh comme responsables directes des victimes civiles car ni notre rapport, ni celui de Memorial ne comportent de preuves soutenant l’argument que les forces azerbaïdjanaises empêchèrent la fuite de civils azerbaïdjanais ou tirèrent sur eux […] Ainsi une partie qui disperse ces combattants parmi les civils en fuite met ces civils en danger et viole ainsi son obligation de protéger ses propres civils… Toutefois, la partie attaquante, c’est-à-dire les forces arméniennes du Karabagh, est tenue de prendre les mesures de précaution nécessaires en vue d’éviter ou de limiter le nombre de victimes civiles. En particulier, cette partie doit suspendre son offensive s’il devient apparent que l’attaque peut causer un nombre de victimes excessif par rapport à l’avantage militaire anticipé. »
Réaction internationale

Le massacre de Khodjaly a été décrit par Human Rights Watch comme étant « le plus grand massacre dans le conflit » du Haut-Karabagh. En ce qui concerne le nombre de civils tués au cours du massacre, Human Rights Watch affirme « qu’il n’y a pas de chiffres exacts sur le nombre de victimes parmi les civils azerbaïdjanais étant donné que les forces arméniennes du Karabagh prirent le contrôle de la région après le massacre ». Un rapport réalisé par Human Rights Watch en 1993 fit état d’au moins 161 morts, bien que des rapports effectués plus tard déclarèrent au moins 200 victimes. D’après Human Rights Watch, alors qu’il est largement admis que 200 Azéris ont été tués, il se pourrait qu’entre 500 et 1 000 y aient trouvé la mort.

Qualification

Ce massacre est aussi appelé par le gouvernement azerbaïdjanais « génocide de Khodjaly », comme en témoigne par exemple la déclaration écrite no 324 soumise par des membres de l’Assemblée parlementaire du Conseil de l’Europe. Cette déclaration, qui a recueilli 30 signatures (dont 20 représentant les délégués azerbaïdjanais et turcs) sur les 618 délégués du Conseil de l’Europe affirme que « les Arméniens ont massacré l’entière population de Khodjaly et ont totalement détruit la ville » et appelle l’Assemblée du Conseil de l’Europe à reconnaître le massacre de Khodjaly comme faisant partie du « génocide perpétré par les Arméniens contre la population azérie ».
L’utilisation du terme de génocide pour qualifier les événements de Khodjaly n’a pas été retenue par les Nations unies, dont le Conseil de sécurité a adopté en 1993 la résolution 874 ou il est fait allusion à des violations du droit humanitaire international avec mise en garde « à toutes les parties », sans aucune autre précision.

About Çetin Bayramoğlu

Şairim , insanım.
Bu yazı ÖZEL GÜNLER içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.