AZERBAYCAN ADI

azerbaycan bayrağı8

Arap tarihçilerinin Arran ve Şirvan olarak adlandırdıkları Azerbaycan’ın ismi, Mehmed Emin Resulzâde’ye göre Makedonyalı İskender’in kurduğu Yunan-Bahter İmparatorluğu’na karşı bağımsızlığını ilan eden Satrap Atropet’in adından gelir. Bu isim ilk defa coğrafî ve siyasi bir terimle Atropetenye ve Atropet olarak anılmıştır. Bu kelime Ermenice’de Atropatokan, Farsça’da Aterapata, Arapça’da Azerbaycan şeklini almıştır. Ahmet Caferoğluna göre, Azerbaycan, Atar ve Pata kelimelerinin birleşmesinden meydana gelmiştir. Atar Farsça’da ‘ateş’, pata ise ‘ülke’ demektir.
Birçok kişi de, Azerbaycan adının Farsça ‘ateş’ anlamına gelen ‘âzer’ sözünden çıktığına inanır. Bu düşünceye göre Azerbaycan ‘ateş ülkesi’ demektir. Eski tarihçiler bu ülkeye ‘Ateşler Ülkesi’ adını vermişlerdir. Adını, yerel petrol kaynaklarının ateşlerini beslediği sayısız Zerdüşt tapınağından almıştır. Arap tarihçisi Taberî, çeşitli halk rivayetlerine dayanarak, ibadet edilen ateşin en büyüğünün burada bulunmasından dolayı bu ülkeye ‘Azerbaycan’ adının verildiğini söylemektedir. Orta çağ tarihçilerine göre, ‘Azerbaycan’ sözü Sâsâni padişahı Şâpur’un (240-272) zamanında Nuh neslinden olan ve peygamberlik iddiasında bulunan “Âzerbâz” adından
alınmıştır. XIX. yüzyıl Azerbaycan tarihçisi Abbasgulu Aga Bakıhanov ise, bu sözün ünlü halk kahramanı Bâbek’in (IX. yüzyıl) adından alındığını yazmaktadır. Dr. Cemaleddin Fegihi, Kâtip Harezmî’nin “Miftâhü’l-Ulûm” adlı eserine dayanarak “Azerbaycan” sözünü şöyle açıklamaktadır: Farsça “kış ayı” demek olan “âzer” kelimesine, bâd (rüzgâr) kelimesinin ve “nân” ekinin getirilmesiyle oluşmuş ve kelime “kış rüzgârının estiği yer” anlamına gelmektedir. Kâşgârlı Mahmûd, “Dîvânü Lügâti’t-Türk” adlı eserinde Azerbaycan sözünü “Âzerbâd” yani “odun (ateşin) âbâd ettiği yer” şeklinde açıklamıştır. Sovyet hâkimiyeti zamanında “Azerbaycan” sözünün etimolojik bakımdan incelenmesi konusunda birçok fikir ileri sürülmüştür. E. Demircizade “Aturpat” sözünü, “A” (Allah), “tur” (ateş), “pat” (baş) şeklinde açıklayarak, “baş ateş Tanrısı” anlamını vermiş ve daha sonra bu kelimenin “mekân” veya “ülke” anlamındaki “kan” kelimesiyle birleşerek “Aturpatkan” şekline girdiğini kaydetmiştir. R. Gurban ise, “Azerbaycan” sözünün, eski “Az” (as) kavim adına “er” (kişi) ve “bay” (zengin) sözlerinin eklenmesiyle türediğini ve daha sonra bu birleşmeye de, “c” bağlayıcısı ile, “an” yer-mekân ekinin birleşmesiyle kelimenin Az+er+bay+can (Az erlerinin zengin ülkesi) şekline dönüştüğünü belirtmiştir. Şamil Cemşidov da Atarpatekan sözünü esas alarak kelimeyi, “Oderpatekan” biçiminde ele almıştır. Yazara göre, od “ateş” demektir. “Od” kelimesine “er-” isimden fiil yapma eki getirilmiştir. Oder “yanmada, alevlenmede olan”, “sönmeyen”, “ebedi ateş” anlamını vermektedir. “pate” kelimesi ise “yer, mekân, vatan” anlamına gelmektedir. “kan” ise Farsça çokluk bildiren ektir. Böylece Oderpatekan; Od+er+pate+kan şeklinde meydana gelmiştir. Anlamı da “odlar yurdu” veya “sönmeyen odlar yurdu” demektir. Yazar kelimenin zamanla “Azerbaycan” şekline dönüştüğü görüşündedir.

About Çetin Bayramoğlu

Şairim , insanım.
Bu yazı TARİH, TÜRKÇEMİZ - DİL içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.