TÜRKMENİSTAN VE TÜRKMEN TÜRKÇESİ

türkmenistan

Bugün tam bağımsız yedi Türk cumhuriyetinden biri olan Türkmeneli Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra 1990’da egemenliğine kavuşmuş; 1991’de bağımsızlığını duyurmuştur. Yeşil yüzey üzerinde ay, beş yıldız ve beş Türkmen halı biçimi bulunan Türkmeneli bayrağı, bugün Türkmeneli’nin yönetildiği anayasayla birlikte 1992’de benimsenir. Başkenti Aşgabat olan ülke, cumhuriyetle yönetilmektedir.

İç Asya’da, Türkeli olarak adlandırılan geniş coğrafyanın batısında yer almaktadır. Türkmeneli ‘nin batısında Hazar Denizi, doğusunda Özbekeli, kuzeyinde Kazakeli ve güneyinde İran ile Afganeli bulunur.

Türkmeneli ‘nin %77’sini Türkmenler, %9,2’sini Özbekler, %6,7’sini Ruslar, %2’sini Kazaklar ve geri kalan bölümünü Türk boyları oluşturmaktadır. Ulusun %90’ı Müslüman, %10’u ise Ortodoks Hıristiyan’dır. Para birimi, 1993’te Manat olmuştur.

Türkmeneli’da Ahal, Balkan, Daşoğuz, Levap ve Marı olmak üzere beş il bulunmaktadır. İller, halkın yaşam alanlarına göre oluşan beş büyük topluluğun imidir. Başkent, Ahal ilindeki Aşgabat’tır. Diğer önemli yerleri Marı (Merv), Türkmenbaşı, Daşoğuz (Daşhovuz), Türkmenabat, Atamırat (Kerki) ve Köneürgenç’tir.

Türkmeneli topraklarının dörtte üçü Karakum Çölü’yle kaplıdır. Bunun için yaşamaya elverişli bölüm yurt topraklarının küçük bir bölümünü oluşturmaktadır. Toprakların %3’ü tarıma elverişli olmasına karşın, ulusun %47’si tarımla geçimini sürdürmektedir. Bitki örtüsü yok denecek kadar azdır.

Ortak dil Türkmen Türkçesidir ve ülkede okuma yazma oranı %98’dir. Sekiz yükseköğretim kurumu ve binlerce bilim kişisi, ulusu için çalışmaktadır.

Türkmen Türkçesi, Türk dilleri içinde güney-batı Oğuz öbeğinde yer almaktadır. Türkmen ulusunun anadilidir. Türkmeneli ‘nin büyük çoğunluğunca konuşulmaktadır. Bu oran 1995’teki bilgilere göre toplam 3.402.000’dir.

Türkmen Türkçesi, 1990’dan itibaren Türkmeneli ‘nin devlet dilidir. Türkmen Türkçesinin yaklaşık 30 ağzı vardır.

Gelişmiş Türkmen yazın dili Akal ve Teke diyalektlerine dayanmaktadır. Türkmen yazın dili bugün, ülkede yaşamın değişik alanlarında konuşma ve yazı dilinde kullanılmaktadır. Türkmeneli ‘nin bütün eğitim kurumlarında öğretim, bu dille gerçekleştirilmektedir. Bu dil, betik, gazete ve dergilerin basımı, radyo ve televizyon, yazın, sinema, tiyatro ve aynı zamanda bilimsel yapıtların yazımında, yazışmalarda, iş sözleşmeleri alanlarında ortak dil olarak kullanılmaktadır.

Türkmen Türkçesi, ülkede yaşayan ana dilleri değişik ve kendi anadillerini konuşan çoğunluğun dillerinden etkilenmektedir. Bunun sonucu olarak da Türkmence-Rusça, Rusça-Türkmence, Özbekçe-Türkmence-Rusça, Kazakça- Türkmence-Rusça ve diğerlerinin karışımı ikili veya daha çok türde dil biçimleri ortaya çıkmaktadır. Türkmeneli’nde son yıllarda Türkmence-Türkçe, Türkçe-Türkmence, Rusça-Türkmence-İngilizce, Türkmence-Rusça-İngilizce ve diğerleri gibi geleneklere aykırı ikili ve daha fazla sayıda dillerin karışımı diller yaygın bir biçimde görülmektedir.

Türkmen Türkçesi, yüzyıllar boyunca Arap abecesine göre düzenlenmiş bir abece ile yazıldı. 1928 yılında Latin abecesine göre düzenlenmiş yeni bir abece benimsendi. 1940’ta Türkmen Türkçesinde Kril abecesine göre düzenlenmiş yeni bir abecesi kullanılmaya başlandı. Rus abecesine Türkmen Türkçesinin beş özel sesinin eklenmesiyle oluşan bu abece 38 harften meydana gelmektedir.

Türkçenin Diriliş Hareketi
http://www.suatozer.com
http://www.yalcinmihci.com

About Çetin Bayramoğlu

Şairim , insanım.
Bu yazı TÜRKÇEMİZ - DİL içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.